حرمت امامزاده را باید متولی نگه دارد!

به گزارش ویراپارس، خبرنگاران الهام عبادتی: حرمت امامزاده را باید متولی نگه دارد! این ضرب المثل، حکایت این روزهای جامعه شناسی ایران و نقدهای وارده به آن است. طی سال های اخیر هر گاه که علم جامعه شناسی از سوی استادان پیشکسوت و پیرش مورد نقد قرار گرفته از آن سو، عده ای از همکاران و دانشجویان صدایشان بلندتر شده که شما که نتوانسته اید حرمت علم جامعه شناسی را حفظ کنید چطور می توانید امروز داعیه نقد آن را داشته باشید! در میان این کشمکش ها و دعواها نیز که بعضا هم در شبکه های اجتماعی صورت می گیرد و بعد رسانه ای پیدا می نماید ادعاهای دیگری هم مطرح می گردد؛ از کتابسازی های استادان بنام گرفته تا ماحصل کار دانشجو را به نام خود زدن!

حرمت امامزاده را باید متولی نگه دارد!

حالا در این بین، صحبت های اخیر حسین ابوالحسن تنهایی در گفت وگو با انتشارات اندیشه احسان جنجالی شده است. این جامعه شناس در سخنانی، نقدهای را به شرایط جامعه شناسی در ایران وارد نموده و گفته که کیفیت پایین دانشجویان و نظام آموزشی در ایران او را وادار نموده که خودش را بازنشسته کند. این اظهارات تنهایی، پس از انعکاس با واکنش های تند و شدیدی از سوی بعضی از دانشجویان و همکاران او در دانشگاه آزاد روبرو شده است.

شما چه کردید؟

رضا فاضل جامعه شناس در اظهاراتی که به صورت فایل صوتی منتشر شده در واکنش به سخنان تنهایی گفته است: اخیرا دکتر تنهایی در اینستاگرام طی مصاحبه ای درباره شرایط جامعه شناسی و اساسا موقعیت جامعه شناسی در ایران اظهار نظر نموده و من نکاتی به نظرم رسید که در پاسخ به مطلب ایشان بیان کنم و یادآوری کنم که به جای اینکه ما مدعی باشیم جامعه شناسی و جامعه شناسان با ما چه نموده اند بهتر این است بگوییم ما با جامعه شناسان و جامعه شناسی چه نموده ایم؟ ایشان می فرماید طی 30 سالی که در دانشگاه بودند در این اواخر از شرایط دانشگاه آزرده خاطر شده و بازنشسته خودخواسته شدند. البته اصرار دانشگاه آزاد این بوده که کسانی که 30 سال خدمتشان را انجام می دهند جای خود را به دیگری بدهند و تا جایی که من اطلاع دارم مدت خدمت ایشان به سرانجام رسیده است! دوم اینکه طی این 30 سال که آقای تنهایی بیان کردند کاری برای جامعه شناسی انجام نشده است، من معتقدم بهتر این است که بگویند ایشان چه کاری برای جامعه شناسی انجام داده اند؟ و اگر کاری نشده پس چرا ایشان از قافله عقب ماندند و کاری برای جامعه شناسی نکردند؟ شما چه کردید؟

او ادامه می دهد: اوایل سال 80 بود که ایشان در اراک تدریس می کردند و مسئولیت گروه جامعه شناسی را بر عهده داشتند و اصرار داشتند که دانشجویان خودشان که بیشتر با ایشان در جلسات عرفان و تصوف و ... همکاری می کردند تدریس داشته باشند و حتی بعضی از آنها هنوز فارغ التحصیل نشده بودند! درباره رساله ها هم ایشان بسیار کوتاهی می کردند و فرصت کافی برای رساله ها نمی گذاشتند. در حوزه تحصیلات عالی که مهمترین بخش تحصیلات رساله دانشجویی است چون این رساله ها چکیده های ذهنیات افراد طی تحصیلاتشان است و این چکیده را در رساله های خود ارائه می دهند بنابراین مسئولیت استاد راهنما برای هدایت دانشجو در راستای فرموله کردن اندیشه ها و افکار در رساله ها بسیار خطیر است و آقای تنهایی در این باره کم کاری می کرد. بارها دانشجویان به من گله می کردند که ایشان وقت کافی برای کارهای آن ها صرف نمی نماید. زمانی هم من بر حسب تصادف مشاور دانشجویی شدم که آقای تنهایی استاد راهنمای ایشان بود. این دانشجو تمام کارهایش را پیش من انجام داد و می گفت ایشان هیچ فرصت کافی نمی گذارد و حتی رساله را نمی خواند!

پس اگر بخواهیم برای ارتقای دانش جامعه شناسی یاریی بکنیم یکی از آنها رساله های دانشجویی و هدایت دانشجو به سمت شناخت واقعی جامعه شناسی است. بار دیگر هم داور رساله ای بودم که ایشان استاد راهنما بودند و در همان جلسه ایشان رئیس دانشکده بود و من ایراداتی از رساله گرفتم چون ایرادات اساسی داشت با عنایت به اینکه آن دانشجو یکی از دانشجویان بسیار توانا بود و من می دانستم که او در حوزه نظریه های جامعه شناسی و مطالعات، دانشجوی قوی بود اما رساله ایشان از بیخ و بن کار ایراد داشت. من ایراداتی گرفتم و ایشان با عصبانیت از جلسه خارج شد و من با توجه به اینکه دانشجو تقصیری نداشت نمره اش را دادم و ما مقصر را کسی می دانستیم که این دانشجو را به خوبی هدایت نکرد. این تجربیات شخصی من از آقای تنهایی و رساله های علمی ایشان است. از سوی دیگر بارها می دیدم که ایشان افراد نزدیک به خودشان را به خصوص زمانی که رئیس دانشکده بودند آشنایان و دوستان خودشان را برای تدریس می بردند! من کسی را می شناسم که مدیر گروه دانشکده ای دیگر بود و دکتر تنهایی ایشان را برای تدریس دعوت می کرد و آن مدیر گروه هم آقای تنهایی را برای تدریس دعوت می کرد. البته با مخالفت هایی که ما با این شیوه ها و رفتارها داشتیم متاسفانه با تمهیدات ایشان ما چند تن از اساتید معترض از آن دانشگاه حذف شدیم و در اختیار کارگزینی هیئت علمی قرار گرفتیم.

فاضل نقدها خود را به همینجا محدود نمی نماید و در بخش دیگری از سخنانش نوک پیکان را به سوی آثار تالیفی تنهایی می گیرد و می گوید: برای من بسیار عجیب بود که ایشان آنقدر دل برای جامعه شناسی می سوزانند! از سوی دیگر تاکید ایشان روی ابعاد ایدئولوژیک جامعه شناسی بوده است. اگرچه ایشان در حوزه جامعه شناسی چند جلد کتاب تالیف کردند اما این آثار نشان می دهد کتاب ها ترجمه های بسیار مخدوشی است که اغلاط علمی فاحش دارد و در واقع ایشان ترجمه های نادرست و غلط را به اسم خودشان تالیف کردند و من در جای خودش این ترجمه ها را اگر لازم شد ارائه می دهم. کتاب های ایشان هم از محتوای چندان علمی جامعه شناختی برخوردار نیست و جامعه شناسی علوی و جامعه شناسی عرفان و تصوف و ... در قالب جامعه شناسی و نظریه جامعه شناسی گنجانده نمی شود و در قالب علوم و معارف دینی، مفاهیم فقهی، اصولی و تاریخ دینی قرار می گیرد. پس این مسایلی که مطرح می شود مسائلی نیست که توسط آقای تنهایی به کل جامعه شناسی تعمیم داده شود و امیدوارم ایشان در مصاحبه های خود مسائل جامعه شناسی را از جانب خود مطرح ننمایند و متولی رشته جامعه شناسی در ایران نباشند.

در دانش گاه های غربی به دانش جویان ایرانی چه یاد می دهند؟

حسن محدثی گیلوایی هم در کانال شخصی خود نظرات مخالف و موافق را منعکس نموده و خود ذیل مطلبی با عنوان دعای اخلاق و تعهد اخلاقی و علمی در عین بی اخلاقی و بی تعهدی؟! می نویسد: این دکتر تنهایی بوده است که مدعی است در برابر فعالیت ایشان مانع نهاده اند، در حالی که دو دوره در تهران مرکز رییس دانش کده علوم اجتماعی بوده و چند دوره در اراک و تهران مرکز (روی هم) مدیر گروه بوده است. این در حالی است که بعضی از استادان حتی امکان مدیر گروه شدن را هم ندارند؛ چون به دلایل خاصی غیر از دلایل علمی مورد قبول و تایید نیستند! اما در خصوص افکار و آثار ایشان، باید عرض کنم که پیش از این بعضی افکار و آثار ایشان را نقد نموده ام اما از ایشان پاسخی ندیده ام. هر موقع ایشان به این نقدها پاسخ بدهند، آن گاه شاید به بعضی مطالب دیگر ایشان هم بپردازم تا نشان دهم در دکان بلومری ایشان چه خبر است. ایشان نخست باید تکلیف خود را با مفاهیم و پروژه های جامعه شناسی اسلامی و جامعه شناسی علوی و جامعه شناسی عرفانی روشن نمایند تا جامعه شناسی ایران دریابد که ایشان در کجا ایستاده اند.

این جامعه شناس با طرح این سوال که به راستی، در دانش گاه های غربی به دانش جویان ایرانی چه یاد می دهند؟ یادآور می شود: آدمی ناخواسته مشکوک می شود! یکی که افتخار شاگردی بلومر را در کارنامه دارد و دکان بلومری تاسیس نموده است (مصداقی از دگرسالاری شدید)، از جامعه شناسی اسلامی و علوی و عرفانی دفاع می نماید.

آن دیگری که افتخار شاگردی ریتزر را در کارنامه دارد، از جامعه شناسی اسلامی دفاع نموده و مدت مدیدی ابن خلدون را هم جامعه شناس می دانست، ولی بعد از مدت ها کشف کرد که جامعه شناس دانستن ابن خلدون توطئه غربیان است (دکتر آزاد ارمکی)!

و آن دیگری که رساله دکتری خود را در یکی از دانش گاه های انگلستان در باره ابن خلدون نوشت، هم چنان از جامعه شناسی اسلامی دفاع می نماید و علاوه بر این که ابن خلدون را جامعه شناس می داند، گروه جامعه شناسی اسلامی را به یاری رفقا در دانش گاه تهران تاسیس نموده است (دکتر جمشیدیها)! به راستی، دانش جویان ایرانی در دانش گاه های غربی چه از جامعه شناسی آموخته اند؟ این پرسش مدتی است ذهن مرا به خود مشغول داشته است. در غرب چه خبر است؟!

حسن محدثی در ادامه می نویسد: آقای دکتر صنعت جو یکی از شاگردان دکتر تنهایی فرموده اند که جامعه شناسان عظیم هم به سرانجام نامه ها و رساله های دانش جویان شان بی اعتنا بوده اند! جل الخالق! لابد این هم از تعهدات علمی است! حتماً دکتر تنهایی این امر را از بلومر آموخته اند! آیا چیز بهتری برای آموختن وجود نداشت؟ این نقد را شروع کردم تا از این پس در جامعه شناسی ایران، کسی گز ننموده، پاره نکند و ادعاهای گزاف نفرماید و بساط دکان سازی و بت پروری و مریدپروری جمع شود و فقط و فقط آثار، سخن بگویند و تاریخ جامعه شناسی تحریف نشود. وظیفه ما کنش گران این حوزه، مقابله با تاریخ سازی جعلی در جامعه شناسی است. پرده تزویر و تحریف می باید درید!

یکی دیگر از خدمات دکتر تنهایی به جامعه شناسی ایران این است که بارها و بارها کارل مارکس ضد دین را دین دار معرفی نموده است! بارها در بحث از آرای مارکس در باره دین در درس جامعه شناسی دین با اعتراض دانش جویان ام روبرو شده ام که چرا می گویی مارکس ضد دین است؟ پس چرا دکتر تنهایی می گوید مارکس دین دار بوده است؟ لاجرم هر بار ناچار شده ام شرح دهم که سخنان دکتر تنهایی مستند نیستند و از تاویلات شخص ایشان است. دین دار تلقی شدن مارکس در مکتب ایشان لابد نشات گرفته از جامعه شناسی عرفانی است! البته این گونه تاویلات شخصی در جامعه شناسی بلومری ایشان و آثارشان فراوان است.

نقدهای دکتر تنهایی به جامعه شناسی وارد است

رجب نژاد کارشناس ارشد جامعه شناسی در پاسخ به نقدها وارده به تنهایی که در کانال حسن محدثی منتشر شده می نویسد: به جناب دکتر تنهایی به حیث علمی و البته با توجه به آن چه در کتاب های نظریه های جامعه شناسی ایشان وجود دارد، نقدهای زیادی وارد است. بنده از دوره لیسانس که در دانش گاه فردوسی بودم و در همان حوالی زمانی با بعضی کتاب های ایشان برخورد کردم، نپسندیدم و بعدها هم با پیش فرض دوره کارشناسی دیگر هیچ کتابی از ایشان دست نگرفتم؛ هم چنان که از خیلی از آقایان استادان بنام و مدعی دیگر هم. یا دست گرفتم و از خواندن اش پیشمان شدم.

اما نقدهای دکتر تنهایی در این ویدیو حرف دیگر است. این نقدها به جامعه شناسی وارد است. تازه خدا پدر وی را بیامرزد که می گوید جامعه شناسی ایران زیر سیطره پوزیتیویسم بوده و هست. اما این کوچک ترین در اندازه خود، معتقدم جامعه شناسی ایران حتی معنای پوزیتیویسم و روش آن را هم درک ننموده یا نتوانسته که درک کند!

جامعه شناسی ایران واقعا چه در چنته دارد؟ کدام صورت بندی علمی و جامعه شناسانه از ایران و مسایل ایران به دست داده؟ کدام مسأله جامعه شناختی را طرح نموده است؟ از حل مسایل می گذرم که مایه خجلت می شود. آیا یک کتاب درست و درمان نظریه های جامعه شناسی پیش چشم دانش جویان این رشته واقع شده است؟ این ها که به نام نظریه معروف اند آیا جز زندگی نامه اندیشمندان و گاه تاریخ اندیشه، مسایل دست چندم پیرامون نظریه ها را گفته اند؟ چرا کتب روش جامعه شناسی این اندازه کم اند؟ چرا حوزه های جامعه شناسی ما هر یک فقط در یکی دو کتاب خلاصه شده است؟ و اصولا چرا باید همه با دانش گاه ها خود را درگیر همه حوزه های جامعه شناسی نمایند؟ چرا یک کتاب مبانی جامعه شناسی که به طور منطقی توانسته باشد مبانی این رشته را ایضاح نموده باشد، وجود ندارد؟ مبانی های ما در حال حاضر نوشته های با مفاهیم و تعاریف مبهم و متداخل و مخل معنا و... اند. (کتاب اخیر جناب استاد اورعی یکی از جدیدترین کتب در زمینه مبانی است که کوشش شده است تا مبانی علم جامعه شناسی به صورتی منطقی و با نظمی سلسله وار و انباشتی، تعریف شوند).

جناب تنهایی چون از دل این رشته و فرایندها و عادت و رسم ها بر آمده اکنون پرده را کنار زده است. بر استادان دل سوز و جامعه شناس است که این نقدها را جدی بگیرند و بشنوند و از فرصت پیش آمده، در جهت پالایش جامعه شناسی از نبایدها گام اساسی بردارند. نکته دیگر این که اولا برقراری رابطه معنادار علم و اخلاق امری توهمی است؛ یعنی از کجا آورده ایم که هر که علمی دارد ناگزیر باید اخلافی هم باشد؟! بلی! باشد بهتر است ولی موضوعی است در میان ما از جمله محالات!

شاگردان در مقابل استادان!

مجادلات کلامی میان موافقان و مخالفان سخنان حسین ابوالحسن تنهایی، تنها یک نمونه از نمونه های فراوانی است که طی سال های اخیر در انتقاد به شرایط دانش جامعه شناسی در کشور و فراوریات آن زده شده است. دفعات متعددی دیگری هم بوده که شاگردان در مقابل استادان و نسل جوان استادان در مقابل پیشکسوتان قد علم کردند و عملکرد آن ها را زیر سوال برده اند. در زمان حیات مرحوم غلامعباس توسلی، سلسله نشست هایی درباره جامعه شناسان ایرانی و جامعه شناسی ایرانی برگزار می شد که در آن آثار این استاد جامعه شناسی به نقد و آنالیز گذاشته شد. در آن دوره هم عباس کاظمی از استادان جوان مطالعات فرهنگی، از توسلی شدن نظریه های جامعه شناسی در ایران سخن گفته بود و اینکه این فرایند طی زمان چه آسیب هایی را به همراه داشته و چرا منابع و کتب مفید دیگری برای دانشجویان در جامعه شناسی فراوری نشده است. این انتقاد شاگرد، اما استاد توسلی را دلخور نموده بود و نسبت به این نقدها واکنش نشان داده بود.

به هر سو، نگاهی به سپهر دانش جامعه شناسی در ایران و فراوریات آن نشان می دهد که با توجه به گستره بی نظم و وسیع نظام آموزش عالی در ایران، افزایش بی قاعده دانشجویان و پایین آمدن کیفیت تحصیل، اگر پیشکسوتان و استادان قدیمی نخواهند راه را برای نسل بعدی هموار نمایند، انعطاف پذیری در شنیدن نقدها نشان دهند، سهم خود را در ناکامی های جامعه شناسی ایرانی و ... بپذیرند و به دنبال نظریه پردازی های جدی و البته جدید نباشند، دیگر نباید چندان امیدی به نسل های جوان و جدید جامعه شناسی در ایران داشت.

منبع: ایبنا - خبرگزاری کتاب ایران
انتشار: 18 دی 1399 بروزرسانی: 18 دی 1399 گردآورنده: virapars.com شناسه مطلب: 13071

به "حرمت امامزاده را باید متولی نگه دارد!" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "حرمت امامزاده را باید متولی نگه دارد!"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید